Praca służb na miejscu zdarzenia masowego jest wielowątkowa – od sprawdzenia miejsca pod kątem różnego rodzaju zagrożeń, udzielania pomocy rannym, przez zebranie śladów kryminalistycznych, aż po działania DVI (z ang. Disaster Victim Identification), czyli identyfikację ofiar katastrof. W tym zakresie wiodącą rolę w Polsce pełni Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji, którego dyrektor insp. Iwona Marciniak-Krawczyk pełni także funkcję szefa polskiego Zespołu DVI.

DVI w Polsce

Identyfikacja ofiar, których ciała znajdują się często w krytycznym stanie, zawsze  pozostaje w cieniu dramatycznych relacji z miejsc tragedii. Ma jednak ogromne znaczenie dla rodzin zmarłych i całych społeczności.

Wyspecjalizowane zespoły DVI funkcjonują  pod egidą Interpolu i działają  według ściśle określonych, międzynarodowych standardów. Od 1984 roku obowiązuje „Przewodnik po identyfikacji ofiar katastrof”, który jest aktualizowany co pięć lat – najnowsza edycja ukazała się w 2023 roku. Dokument ten opisuje najlepsze praktyki, protokoły i procedury, które zapewniają najwyższy poziom rzetelności i etyki w procesie identyfikacji.

Zespół ekspertów DVI dba również o opiekę nad rodzinami ofiar, wsparcie psychologiczne dla członków zespołów, zgodność z międzynarodowymi przepisami i wytycznymi  oraz wymianę informacji między krajami. W Polsce Zespół DVI został powołany w 2019 roku, a jego Komórka Zarządzająca usytuowana została w Komendzie Głównej Policji, przy czym funkcję kierowniczą pełni Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji. W garnizonach wojewódzkich funkcjonuje sześć Komórek Regionalnych Zespołu DVI.

HAZ-TRACK 26

Na miejscu katastrof obecne są często niemal wszystkie służby – Policja, wojsko, straż pożarna, pogotowie ratunkowe, Straż Graniczna czy Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zależy to od charakteru zdarzenia. Nad całością działań każdorazowo pieczę pełni prokurator.

W Rembertowie koło Warszawy, od 14 do 17 września br., już po raz piąty Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji zorganizowało międzyresortowe, kompleksowe ćwiczenia służb pod kryptonimem „HAZ-TRACK-26”. Dzięki współpracy z Jednostką Wojskową GROM istniała możliwość wykorzystania w tym celu poligonu wyposażonego w odpowiednie instalacje, co znacznie podniosło realizm ćwiczeń. Ich celem była praktyczna weryfikacja współdziałania podmiotów odpowiedzialnych za prowadzenie działań ratowniczych, dochodzeniowo-śledczych oraz identyfikacyjnych w następstwie zdarzenia skutkującego katastrofą komunikacyjną z udziałem substancji niebezpiecznej i konieczności przeprowadzenia procesu identyfikacji ofiar zgodnie z procedurami DVI opracowanymi przez Interpol. Ćwiczenia podzielono na 6 epizodów.

Cysterna z amoniakiem

Według założeń, 14 września 2026 r. kierujący cysterną z amoniakiem zderzył się z czołem pociągu osobowego. Doszło do wykolejenia składu i ograniczonego wycieku substancji z cysterny, niezwykle szkodliwej dla ludzi. Część podróżnych poniosła śmierć na miejscu, część doznała obrażeń, natomiast pozostali zostali uwięzieni wewnątrz uszkodzonych wagonów.

Przedmiotowe ćwiczenia ukierunkowane były głównie na przećwiczenie wszystkich procedur procesu identyfikacyjnego zgodnie z założeniami Interpolu, jednakże przed ich rozpoczęciem swoje procedury zrealizowali funkcjonariusze Sekcji CBRN Centralnego Pododdziału Kontrterrorystycznego Policji „BOA”, którzy rozpoznali teren pod kątem zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych oraz Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza nr 6 Ratownictwa Chemicznego (JRG 6), która pobrała próbki n/n substancji do analizy i przeprowadziła proces dekontaminacji osób przebywających w strefie zagrożenia.

Główne założenie ćwiczeń zakładało przeprowadzenie oględzin sektorowych, do których przystąpiła grupa operacyjno-procesowa, w której znalazły się zespoły ds. katastrof z komend wojewódzkich i Komendy Stołecznej Policji, oraz funkcjonariusze Zespołu ds. Identyfikacji Ciał Ofiar Katastrof (DVI). Funkcjonariusze ABW i Straży Granicznej utworzyli i obsługiwali punkty przechowywania zwłok i szczątków ludzkich oraz przedmiotów i śladów.

Identyfikacja AM i PM

Podczas oględzin miejsca zdarzenia zwłoki i szczątki ludzkie były sukcesywnie transportowane do punktu przyjęcia zwłok, a stamtąd do tymczasowego prosektorium polowego, w którym realizowana była faza Post Mortem (PM), zgodnie z wytycznymi Interpol DVI.

Prosektorium wyposażone było w 6 stanowisk, a przy każdym pracował sześcioosobowy zespół PM oraz funkcjonariusz sporządzający protokół oględzin. Prace w tym zespole również nadzorował prokurator.

Równolegle do czynności prowadzonych na miejscu zdarzenia swoje zadania realizował podzespół Ante Mortem (AM), przeznaczony do pozyskiwania informacji od rodzin osób zaginionych. Tworzyło go 12 funkcjonariuszy Policji i 12 funkcjonariuszy Straży Granicznej, odpowiedzialnych za prowadzenie wywiadów z rodzinami, rejestrację osób zgłaszających się do punktu AM oraz kompletowanie dokumentacji identyfikacyjnej.

Jako pozoranci w ćwiczeniu udział wzięli studenci Akademii Sztuki Wojennej i słuchacze Centrum Szkolenia Policji w Legionowie.

****

Czynności pozyskiwania danych zostały zweryfikowane w ostatnim epizodzie polegającym na łączeniu danych. W wyniku prac zespołu ds. analizy i łączenia danych udało się „dopasować” dane przyżyciowe i pośmiertne ofiar na podstawie badań daktyloskopijnych, tym samym przedstawiając propozycje identyfikacji.

Dokonane ostatniego dnia podsumowanie z udziałem zastępcy dyrektora CLKP mł. insp. Kamila Starzomczyka wykazało, że poziom funkcjonariuszy pracujących w Zespołach DVI jest już bardzo wysoki, a przeprowadzone ćwiczenia pozwoliły na wprowadzenie rozwiązań znacznie poprawiających realizację poszczególnych zadań.

Zdjęcia: podinsp. Piotr Maciejczak CLKP, nadkom. Piotr Świstak CLKP nadkom. Marcin Mańczak Szkoła Policji w Pile, asp. szt. Aldona Bandzul BKS KGP

Film: podkom. Tomasz Lis BKS KGP, sierż. szt. Jarosław Paraszczyn BKS KGP